Monday, July 15, 2024
สัมภาษณ์

ตำนานบ่อเกลือ ๘๐๐ ปี จ.น่าน

ทายสิว่าในทศวรรษที่ ๑๐๐ ทหารโรมันได้รับค่าตอบแทนเป็นอะไร ส่วนเรื่องราวของเกลือบนดอยภูคา ก็ต้องฟังจากปาก “ปราชญ์ด้านการต้มเกลือ” แห่งบ้านบ่อเกลือหลวง

สัตว์ทำไมมาอยู่ตรงบ่อเกลือ
นายพรานลองชิมดู โอ้วววว เค็ม

” พิธีบวงสรวง ๑๘:๐๐ น.
ปิดหัวบ้านท้ายบ้าน
เกลือเม็ดละแสน ก็ขายไม่ได้”

ชมคลิปเรื่องเล่าจากนาย ศรีวรรณ ขัดเงางาม “ปราชญ์ด้านการต้มเกลือ”
เกี่ยวกับประวัติบ่อเกลือ ประเพณีบวงสรวงเจ้ารักษาบ่อ พิธีแก้ม และภูมิปัญญาท้องถิ่น

“เงินเดือนเท่าเกลือ 3 ขีด”

ใครจะเชื่อว่าในทศวรรษที่ ๑๐๐ ทหารโรมันได้รับค่าตอบแทนเป็นเกลือก้อนนี่แหละ คำว่า Salary หรือ Salarium ที่แปลว่า เงินเดือน นั้น มีรากศัพท์ลาตินจากคำว่า “Sal” หรือ Salt แสดงว่าเกลือที่ใช้อยู่ทุกวี่ทุกวันนั้นสำคัญยังกับทอง 
ข้ามมาฝั่งเอเซียกันบ้าง จากหลักฐานทางประวัติศาสตร์ฝั่งจีนพบเกลือมากว่า ๖,๐๐๐ ปีที่แล้วที่  อย่างที่หางโจว Yangpu Ancient Salt Field มีกะทะตากเกลือตัดจากหินทรายเป็นพันๆก้อน ชี้ชัดว่าคนใช้เกลือกันมานานแสนนาน

“ตักไปถวายเจ้าผู้ครองนครน่าน” 

ลงมาที่ป่าทึบเมืองไทยบนดอยภูคา สัตว์ในป่าชอบมารวมกินน้ำที่จุดหนึ่งเป็นพิเศษ จนนายพรานต้องขอชิมดูบ้าง ปรากฎว่าน้ำนั้นมีรสเค็ม เมื่อตักไปถวายเจ้าผู้ครองนครน่าน น้ำผสมเกลือสินเธาว์นี้ทำให้พอใจยิ่ง จนพระยาเม็งรายถึงกับส่งคนเชียงแสนมาปักรกรากจนถึงปัจจุบันกว่า ๘๐๐ ปี เพื่อผลิตเกลือบนเขา
ในประเทศไทยปรากฎหลักฐานทางพงศาวดารกล่าวว่า พระเจ้าติโลกราชแห่งเชียงใหม่ถึงกับยกทัพมาดูลาดเลา เพราะเกลือบนดอยนั่นหาได้ที่ไหนไม่ สรรพคุณทั้งช่วยรักษาแผล และถนอมอาหาร เป็นอันว่ามีเกลือรอดแน่ มีแรงพัฒนากันต่อ

หมู่บ้านต้นแบบแห่งภูมิปัญญาท้องถิ่น

พัฒนากันจน “บ้านบ่อหลวง” ตำบลบ่อเกลือใต้ ขึ้นชื่อหมู่บ้านต้นแบบแห่งภูมิปัญญาท้องถิ่น ทีมอนุรักษ์ได้สนทนากับหนึ่งในสาม “ปราชญ์ด้านการต้มเกลือ” นาย ศรีวรรณ ขัดเงางาม เล่าประวัติประเพณีบวงสรวงเจ้ารักษาบ่อเกลือสำคัญ เรียกว่า “พิธีแก้ม” เคารพเจ้าซางคำและขอบคุณผีเมืองที่คุ้มครองทุกคนให้อยู่ร่มเย็นทุกวันแรม ๙ ค่ำ เดือน ๕ รวมไปถึงกรรมวิธีการผลิตเกลือที่ยังทำแบบดั่งเดิมสูตรโบราณ (เชิญชมคลิปด้านบน)
เหมือนกลอนจีนสมัยราชวงศ์ถัง “The Salt Merchant’s Wife” (c. 808) ที่กล่าวว่า
“สาวที่แต่งกับพ่อค้าเกลือ ลงเรือเดินสมุทร
มั่งคั่ง มั่นคง งานไม่ต้องทำ 
เดินทางทั่ว มีสายลมและคลื่นดั่งหมู่บ้าน 
เรือสำเภาขนเกลือนั่น เทียบดั่งแมนชั่นหรู”
ชักอิจฉาสาวๆตำบลบ่อเกลือ ที่ได้อยู่รายล้อมด้วยธรรมชาติสมบูรณ์ของป่าน่าน แม่น้ำมาง ชมดอกภูคา แล้วยังมีของดีท้องถิ่นอย่างเกลือไว้ขัดสีฉวีวรรณแบบไม่มีวันหมด 

เรื่อง อาภาวัลย์ สรรพโส  ภาพ ปรัชญ์ ศิริธร คลิปสารคดี จรินทร์ เพ็งพานิช และ ชายหลวง ดิษฐะบำรุง

อนุรักษ์แท็บลอยด์ ฉบับที่ 44 มิถุนายน 2564

About the Author

Share:
Tags: ธรรมชาติ / บ่อเกลือ / น่าน / ภูมิปัญญา / ชุมชน / เกลือ / ศรีวรรณ ขัดเงางาม / พิธีแก้ม / นิตยสารอนุรักษ์ / salt well / อนุรักษ์ / nan /

เรื่องราวอีกมากมายที่คุณจะชอบ