นมัสการพระพรหม มหาเทพผู้การุณย์ ตอนที่ ๒

เรื่อง/ภาพ ดร.ณัฐธัญ มณีรัตน์

พระพรหมเป็นเทพในคติพราหมณ์-ฮินดูและพุทธศาสนา โดยในศาสนาพราหมณ์-ฮินดูพระพรหมเเป็นหนึ่งในสามมหาเทพถือเป็นหนึ่งในตรีมูรติตามคติของพราหมณ์-ฮินดู โดยพระพรหมป็นเทพแห่งการสร้าง พระองค์ทรงมีความเมตตา ทรงอยู่ในฐานะพระผู้สร้างโลกและให้กำเนิดสิ่งต่าง ๆ ในจักรวาล รวมทั้งทรงเป็นผู้ให้กำเนิดคัมภีร์พระเวทอันเป็นคำภีร์สำคัญของพรามณ์ ในความเชื่อของพรามณ์-ฮินดยังพระพรหมเป็นผู้สร้างบุคคลในวรรณะต่าง ๆ จากส่วนต่างๆของพระองค์ ได้แก่ วรรณะพราหมณ์เกิดจากพระโอษฐ์ วรรณะกษัตริย์เกิดจากพระอุระ วรรณะ แพศย์เกิดจากพระอุทรวรรณะ และศูทรเกิดจากพระบาท

ปฏิมากรรมสำริด พระพรหม ศิลปะบายน อายุราวพุทธศตวรรษที่12

เดิมทีพระพรหมเคยได้รับการนับถือในฐานะอันสูงส่ง แต่เมื่อพระพุทธศาสนาเกิดขึ้น พระพรหมมีบทบาทในพระพุทธศาสนา ทั้งเป็นผู้ทูลอาราธนาให้พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสเทศนาโปรดเวไนยสัตว์เพื่อให้ข้ามพ้นทะเลทุกข์และการเกิดดับจากสังสารวัฏ แต่มีข้อสังเกตเกี่ยวกับความแตดต่างระหว่างพระพรหมในศานาพราหมณ์-ฮินดูกับพระพรหมในพระพุทธศาสนา ดังที่้ล่ามาพระพรหมในศาสนาพรามณ์-ฮินดูมีลักษณะเป็นเทพเจ้าผู้ยั่งยืนและไม่เปลี่ยนแปลงเป็นมหาเทพผู้ดำรงอยู่เป็นนิจนิรันดร์ ทว่สพระพรหมในพระพุทธศาสนานั้นมีมากมาย อาศัยอยู่ในพรกมโลกยี่สิบชั้น โดยพระพรหมในพระพุทธศาสนาแบ่งออกเป็นสอวประเภทใหญ่ ได้แก่ รูปพรหม คือพระพรหมที่มีรูปและอรูปพรหมพระพรหมที่มีแต่ดวงจิตไม่มีรูปโดยรูปพรหมมีสิบหกชั้นและอรูปพรหมมีสี่ชั้น

ซึ่งความแตกต่สงของพรหมโลกนั้นขึ้นอยู่กับฐานะของฌานได้แก่รูปฌานห้าและอรูปฌานสี่ รูปฌานสามารถนำไปเกิดเป็นรูปพรหม และอรูปฌานนำไปเกิดเป็นอรูปพรหม นอกจากนี้ในพรหมโลกยังมีดินแดนพิเศษในรูปพรหมชั้นที่สิบเอ็ดถึงสิบหก ห้าชั้นนี้เป็นที่สถิตของพระพรหมอนาคามี กล่าวคือ พระพรหมชั้นนี้ต้องเป็นพระอนาคามี เท่านั้น

หากโลกว่างจากพนะพุทธศาสนาพรหมโลกทั้งห้าชั้นนี้ที่เรียกว่า สุทธาวาสภูมิ จะว่างเปล่าไม่มีพระพรหมมาอุบัติ พนะอนาคามีจึงชื่อว่าเป็นพระอริยบุคคลที่ไม่กลับมาเกิดในมนุษย์โลกอีกแล้ว ท่านย่อมบรรลุอรหัตผลในสุทธาวาสภูมินั้นเอง พระพรหมในพระพุทธศาสนาซึ่งเป็นที่รู้จักดังเช่น ท้าวสหัมบดีพรหมพระพรหมผู้ทรงอาราฺธนาให้พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงพระสัทธรรมเทศนา พกาพรหมพระพรหมผู้สำคัญผิดคิดว่าท่านเองเป็นพระเจ้าผู้ในกำเนิดสรรพสิ่งในภายหลังพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ไปโปรด เพื่อถ่ายทอดทิฐิดังกล่าวดังปรากฎในพาหุงบทที่แปด ฆสิการพรหมพระพรหมอนาคามีผู้เสด็จมาในเหตุการณ์ที่เจ้าชายสิทธัตถะออกมหาภิเนสกรมณ์ ในความเชื่อของพระพุทธศาสนานอกจากพรหมโลกชั้นสุทธาวาสแล้วพระพรหมในพรหมโลกชั้นอื่น ๆ ล้วนยังคงต้องเวียนว่ายตายเกิดเมื่อสิ้นผลแห่งมหัคตกุศลนั้น (กุศลอันเกิดจากการทำฌาน) นั้นแล้ว

พระพรหม ศิลปะโจฬะ อายุราวพุทธศตวรรษที่10-11

ศาลพระพรหมที่เป็นที่เคารพของประชาชนนั้น ศาลที่นับถือกันมาช้านาน ได้แก่ ศาลพระพรหมเอราวัณ โรงแรมเอราวัณถูกสร้างขึ้นในปี พ.ศ. 2494 เพื่อใช้รับรองผู้มาเยือนชาวต่างชาติ แต่ในระหว่างการก่อสร้างมักเกิดอุบัติเหตุขึ้นเนืองๆ ทางผู้บริหารจึงได้เชิญพลเรือตรี หลวงสุวิชานแพทย์ (อั๋น สุวรรณภาณุ) ผู้ทรงคุณวุฒิในด้านโหราศาตร์ในครั้งนั้นท่านได้ท้วงติงในเรื่องชื่อของโรงแรมว่านำเอาพาหนะทรงขงพระอินทร์ซึ่งเป็นเทพผู้เป็นใหญ่จึงควรทำให้เหมาะสม อีกเรื่องหนึ่งคือ ฤกษ์ตอนวางศิลาฤกษ์นั้นไม่ถูกต้องนอดจากนี้ท่านยังแนะนำให้ตั้งศาลพระพรหมเพื่อช่วยขจัดอุปสรรคต่างๆ และเมื่อโรงแรมสร้างเสร็จจึงได้มีการตั้งศาลพระพรหม โดยอัญเชิญเทวปฏิมากรพระพรหมมาประดิษฐานหน้าโรงแรมเอราวัณเมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน พ.ศ. 2499 ต่อมาเป็นที่เคารพนับถือทั้งชาวไทยและชาวต่างชาติมากมาย

พระพรหมโบสถ์พรามณ์สถานที่ศักดิ์สิทธิ์ของศาสนาพราหมณ์-ฮินดู ตั้งอยู่บริเวณเสาชิงช้า วัดสุทัศนเทพวรารามราชวรมหาวิหาร โบสถ์พราหมณ์แห่งนี้ได้รับการ ดูแลโดยคณะพราหมณ์ นำโดยพระราชครูวามเทพมุนี กองพระราชพิธีสำนักพระราชวัง ซึ่งบริเวณประตูทางเข้าจะมี “พระพรหม”ประดิษฐานภายในเทวาลัยกลางสระน้ำ ถือเป็นเทวสถานองค์ท้าวมหาพรหมที่ศักดิ์ยิ่งอีกแห่งหนึ่ง

ศาลพระพรหมเพชรเกษม ตั้งอยู่บริเวณริมถนนเพชรเกษม ช่วงหนองแขม-บางแค บริเวณแยกเพชรเกษม 69 จะเป็นสถานที่ประดิษฐาน “พระพรหม” อยู่ภายในศาลสถาปัตยกรรมแบยจีน ถือเป็นศาลพระพรหมอีกแห่งในเมืองหลวงที่มีผู้เคารพนับถืออย่างมาก อีกทั้งในปีพ.ศ.2519 ได้มีการจัดสร้างเหรียญพระพรหมแห่งเทวาลัยเพชรเกษม โดยได้รับการปลุกเสกจากหลวงปู่โต๊ะ วัดประดู่ฉิมพลีพระเถราจารย์ผู้ศักดิ์สิทธิ์แห่งวัดประดู่ฉิมพลีถือเป็นหนึ่งในเหรียญระพรหมที่น่าอาราธนาติดตัวครับ