Judge’s Perspective: ศ.เกียรติคุณญาณวิทย์ กุญแจทอง ผู้พลิกวงการภาพพิมพ์ระดับสากล

ศาสตราจารย์เกียรติคุณญาณวิทย์ กุญแจทอง จากชีวิตเติบโตท่ามกลางธรรมชาติสู่ศิลปินผู้ทรงคุณวุฒิบุกเบิกการนำสีธรรมชาติมาใช้ในวงการภาพพิมพ์เพื่อการลดขบวนการในการทำลายสิ่งแวดล้อม จนวงการภาพพิมพ์ร่วมสมัยทั่วโลกให้การยอมรับ

อดีตคณบดีคณะจิตรกรรม ประติมากรรม และภาพพิมพ์ มหาวิทยาลัยศิลปากร ผู้อุทิศตนในการศึกษา วิจัย พัฒนาเทคนิคภาพพิมพ์สีธรรมชาติ ให้สัมภาษณ์เกี่ยวกับศิลปะภาพพิมพ์ การสร้างภาพพิมพ์โดยไม่ใช้เคมี และการเผยแพร่เทคนิค และต้นไม้ไทยไปสู่ต่างแดน ซึ่งอาจารย์กล่าวว่า “เป็นการแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมผ่านผลงานศิลปะ”

ชมวีดิโอสัมภาษณ์

ธรรมชาติ กับ ศิลปะ

ผมเป็นคนเพชรบุรี เติบโตกลางธรรมชาติท่ามกลางป่าแถวชะอำ จึงได้รับแรงบันดาลใจจากธรรมชาติใกล้ตัว จากต้นไม้ต่าง ๆ ใน “ป่าสงวน กุญแจทอง” ป่าของคุณพ่อผมที่มีต้นไม้นับพันชนิด พอผมเป็นอาจารย์ที่สอนภาพพิมพ์ที่คณะจิตรกรรม จึงได้มีโอกาสไปศึกษาภาพพิมพ์ในต่างประเทศ

ผมโชคดีที่ได้ไปเรียนที่ญี่ปุ่น ซึ่งภาพพิมพ์แกะไม้สีน้ำนั้นมีชื่อเสียงมาตั้งแต่สมัยเอโดะ เช่น คัตสึชิกะ โฮกูไซ (ภาพ The Great Wave off Kanagawa) และ คูตางาวะ อูตามาโระ (ภาพ Three Beauties of the Kwansei Period) ซึ่งเป็นศิลปินที่บ่มความรู้ให้วงการภาพพิมพ์ เมื่อผมได้ไปศึกษาก็ได้รับอิทธิพลเชิงความคิดเช่นในด้านนามธรรมทำให้เข้าใจธรรมชาติมากขึ้น เลยกลับมาทำงานแนวนามธรรมแท้ ๆ โดยเริ่มนำสีจากธรรมชาติมาสร้างเป็นงานโดยไม่ใช้เคมี ทำให้ทางญี่ปุ่นมีความสนใจ เรามีโอกาสได้เผยแพร่ทั้งชื่อต้นไม้ของเมืองไทย และเทคนิคใหม่ที่ใส่ใจต่อสิ่งแวดล้อม

ผมทดลองการนำสีจากต้นไม้ เช่น ต้นมะเกลือมาใช้ในงานภาพพิมพ์ สีธรรมชาติกว่าจะได้ออกมาก็มีกรรมวิธีหลายแบบ เหมือนทำการทดลองวิทยาศาสตร์ การบุกเบิกในการนำเทคนิคใช้สีธรรมชาติมาใช้ในการทำภาพพิมพ์ ถือเป็นสิ่งใหม่ในวงการภาพพิมพ์ทั่วโลกให้การยอมรับ โดยเฉพาะในประเทศญี่ปุ่นได้เชิญผมไปบรรยายหลายครั้ง ศิลปินญี่ปุ่นจึงเริ่มนำสีธรรมชาติมาใช้ในงานภาพพิมพ์ มีการแลกเปลี่ยน ค้นคว้า ศึกษากระบวนการในสกัดสีจากธรรมชาติใหม่ ๆ ด้วยกัน

ชมวีดิโอสัมภาษณ์

ศิลปะนับเป็น Soft Power

ผมขอยกตัวอย่างจากศิลปะภาพพิมพ์ งานภาพพิมพ์นั้นถือเป็น Soft Power ของประเทศมานานแล้ว งานภาพพิมพ์นั้นมีโอกาสส่งไปแสดงงานในต่างประเทศได้บ่อยครั้ง สมัยก่อนการนำผลงานศิลปกรรมประเภทจิตรกรรม หรือ ประติมากรรมชิ้นใหญ่ไปจัดแสดงต่างบ้านต่างเมืองเป็นเรื่องที่ทำได้ยากกว่างานภาพพิมพ์ ซึ่งสามารถม้วนผลงานใส่กล่องกระดาษ แล้วส่งไปประกวดได้สะดวก

ในช่วงที่ศาสตราจารย์ชลูด นิ่มเสมอ (ศิลปินแห่งชาติ) ก่อตั้งภาควิชาภาพพิมพ์ ที่มหาวิทยาลัยศิลปากร อาจารย์ได้ส่งผลงานภาพพิมพ์ไปประกวดเวทีสำคัญที่จัดขึ้นในประเทศยูโกสลาเวีย (1963 – International Biennial Exhibition of Graphic Arts, Yugoslavia) และในประเทศญี่ปุ่น (1964 – International Biennial Exhibition of Print, Tokyo, Japan) ซึ่งเป็นเวทีประกวดภาพพิมพ์ที่มีชื่อเสียงมากของโลก ท่านได้รับรางวัล Award Winner ทำชื่อเสียงให้กับประเทศ มี Professor ท่านหนึ่งจากมหาวิทยาลัย Tokyo University of The Arts ท่านได้มาเจอ อ.ชลูด นิ่มเสมอ ท่านตื่นเต้นมากเพราะท่านรู้จักชื่อและผลงานมานานแล้ว Professor ญี่ปุ่นชื่นชมในผลงานของคนไทยมาก

การที่ผมศึกษาที่ญี่ปุ่นแล้วได้รับอิทธิพลเชิงความคิด หรือการที่ได้ริเริ่มเรื่องการนำสีธรรมชาติมาใช้ในงานภาพพิมพ์เอง เมื่อเราไปบรรยายในต่างประเทศ ศิลปินญี่ปุ่นคุ้นเคยกับการใช้หมึกญี่ปุ่น (Japanese Sumi Ink) หรือหมึกจีน ได้เรียนรู้เกี่ยวกับพืชต่างๆของประเทศไทย ผมมักจะบอกนักศึกษาและศิลปินนำเอาสิ่งแวดล้อมรอบตัว ค้นคว้ามาสร้างเป็นงาน จึงมีพืชอีกหลากหลายชนิดที่นำมาใช้ จนเกิดการแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมผ่านผลงานศิลปะ

ปัจจุบันโซเชียลมีเดียทำให้ทุกคนได้เห็นผลงานจากทุกมุมโลก เปิดโอกาสให้ผู้คนที่ชื่นชอบศิลปะทั่วโลกได้เห็นถึงความคิดสร้างสรรค์ สุนทรียศาสตร์ และอัตลักษณ์ความเป็นไทย ตรงนี้ศิลปินสามารถสร้าง Impact ให้คนดูรับรู้ได้ว่า เมืองไทยมีความเจริญรุ่งเรืองทางด้านศิลปวัฒนธรรมขนาดไหนผ่านผลงานศิลปะ

ชมวีดิโอสัมภาษณ์

ศิลปกรรมปตท. สร้าง “พลังอนาคต” ให้กับสังคมได้อย่างไร

งานประกวดศิลปกรรมของ ปตท. ร่วมผลักดันให้ศิลปินไทยมีเวทีแห่งการสร้างสรรค์ ในฐานะที่ผมเองเป็นศิลปินที่เติบโตมากับการประกวดงานศิลปกรรม่ผมส่งผลงานตั้งแต่ปี 1 ปี 2 ทั้ง ๆ ที่ส่วนใหญ่จะเป็นรุ่นพี่ที่ฝีมือกล้าแข็ง เมื่อผมได้รับการคัดเลือกก็เกิดเป็นกำลังใจในการทำงานสร้างสรรค์ 

ขอชื่นชมบริษัท ปตท. จำกัด (มหาชน) ที่จัดงานประกวดศิลปกรรมมาอย่างต่อเนื่องยาวนาน ซึ่งปีนี้เป็นปีที่ 41 แล้ว เป็นเวทีที่สร้างศิลปินร่วมสมัยมากมายให้เติบโต นอกจากจะส่งเสริมศิลปินแล้ว ยังส่งเสริมชาติ รวมไปถึงการร่วมผลักดันด้านการรักษาสืบทอดศิลปะทางวัฒนธรรมของชาติ

จุดเด่นของการประกวดศิลปกรรมปตท. 

หัวข้อในการประกวดศิลปกรรม ปตท. เปรียบเสมือน ‘จดหมายเหตุ’ เล่าเหตุการณ์ต่าง ๆ ของบ้านเมือง หรือเรียกว่า ‘Archive’ (คลังเก็บข้อมูล) ที่บันทึกเรื่องราวการเปลี่ยนแปลงในแต่ละยุคสมัย แต่ ‘Archive’ นี้ไม่ได้จดบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษร แต่เป็น ‘Archive’ ที่เกิดจากการสร้างสรรค์ผลงานศิลปะบอกเล่าประสบการณ์

อย่างปีนี้หัวข้อคือ  ‘พลังชีวิต พลังอนาคต’ เด็ก ๆ หรือศิลปินจะกลั่นกรอง ตีความ ถ่ายทอดพลังของชีวิต และพลังอนาคตออกมาสื่อให้คณะกรรมการได้เห็นประจักษ์ผ่านผลงานของตนเอง

ทาง ปตท. ยังมีรางวัล CEO Awards เปิดมุมมองของความหลากหลายในการตัดสินผลงานซึ่งเป็นนิมิตหมายที่ดี

เกณฑ์การพิจารณาที่สำคัญ

คณะกรรมการจะกำหนดกรอบเกณฑ์ในการประกวดทุกครั้งของ ปตท.  ซึ่งเรื่องหัวข้อจะให้ความสคัญเป็นลำดับแรก สื่อออกมาให้ได้แล้วจากนั้นให้ใช้ทักษะการถ่ายทอดผ่าน ‘อาวุธ’ ของคุณ คือ เทคนิคกระบวนการต่าง ๆ ในการสร้างสรรค์ผลงานศิลปะที่ศิลปินถนัดหรืออยากจะทดลองสิ่งใหม่ นอกจากนี้ผลงานต้องมีคุณภาพ ความงามทางสุนทรียศาสตร์ มีความใหม่ และพิเศษ

การระบุแนวคิดให้ละเอียดลงในใบสมัคร

ศิลปินแต่ละคนมีความหลากหลายในการทำงาน บางคนรู้คอนเซปต์ว่าจะทำอะไรแล้วไปหาข้อมูล ส่วนบางคนทำงานไปก่อนแล้วเขียนคอนเซปต์ก็มี  หากคณะกรรมการต้องพิจารณาผลงาน 2 ชิ้นที่มีคุณภาพใกล้เคียงกัน จะมีการพิจารณาจากแนวคิดที่เขียนในใบสมัครร่วมด้วย

การนำ AI มาใช้สร้างศิลปะ

ใช้ได้นะ นำมาใช้ให้เกิดประโยชน์ในการ Sketch หยาบ ๆ ค้นหาไอเดีย หรือศึกษาภาพสามมิติ แต่เวลาลงมือทำงานจริง ผมคิดว่ายังไงก็ต้องการทักษะฝีมือของศิลปิน สร้างสรรค์ออกมาจากจิตวิญญาณ ผลงานจะต้องมีพลัง

บทสรุป

อาจารย์ยังทิ้งท้ายว่าทุกการดำเนินชีวิตมีความเกี่ยวข้องกับศิลปะและความคิดสร้างสรรค์ ผู้ที่ศึกษาศิลปะนั้นไม่จำเป็นจะต้องเติบโตเป็นศิลปินทุกคน แต่ศิลปะยังเป็นรากฐานของการใช้ชีวิต เป็นส่วนหนึ่งในการอนุรักษ์รักษาสืบทอดศิลปวัฒนธรรมไทย เป็นกระบอกเสียงในการเคารพต่อธรรมชาติอย่างยั่งยืน

จึงขอเชิญชวนน้อง ๆ เยาวชน ศิลปินทุกแขนงทุกระดับชั้นส่งผลงานประเภทจิตรกรรม ประติมากรรม ภาพพิมพ์ และสื่อผสมเข้าร่วมประกวด “𝗣𝗧𝗧 𝗔𝗿𝘁 𝗔𝘄𝗮𝗿𝗱𝘀 𝟮𝟬𝟮𝟲”  ระหว่างวันที่ 25 กรกฎาคม – 2 สิงหาคม 2569 โดยคณะกรรมการตัดสินผลงานมีความตั้งใจในการพิจารณา และอยากเห็นความเติบโตของศิลปินในการพัฒนางานศิลปะต่อไป

ดาวน์โหลดใบสมัคร ระเบียบการประกวด

https://www.pttplc.com/api/blobfile/uploadfiles%2Fcontenttext%2Ffile_180520261713979411.pdf

รายละเอียดเพิ่มเติม

https://www.facebook.com/PTTArtGalleryAtBanChaoPhraya

ภาพ: บริษัท ปตท. จำกัด (มหาชน) หอศิลป์ ณ บ้านเจ้าพระยา Arts Gallery at Ban Chao Phraya สื่อประชาสัมพันธ์เพื่อเชิดชูเกียรติแก่ ศาสตราจารย์เกียรติคุณญาณวิทย์ กุญแจทอง

เรื่อง: อาภาวัลย์ ลดาวัลย์

About the Author

อาภาวัลย์ ลดาวัลย์

author

ออกตัวเลยว่าเป็นสายชิล เก็บเกี่ยวประสบการณ์ High End Residential Design ระดับ Award Wining ในต่างประเทศเกือบสิบปี แค่จะตัดต้นไม้ ต่อเติมอาคารต้องขออนุญาตเพราะยึดหลักอนุรักษ์และเคารพชุมชนคนรอบข้าง บ้านเรามีทั้งศิลปะวิจิตร ธรรมชาติน่าหวงแหน ขอเป็นส่วนหนึ่งที่ช่วยเล่าเรื่องไว้ให้รุ่นต่อไปได้ชื่นชม

See author's posts