มรดกจิ๋นซี จอมจักรพรรดิโลกตะลึง

เรื่อง / ภาพ : จิรพากย์ อัศวเสนา

นับเป็นโอกาสอันดียิ่งของคนไทย ที่ในระหว่างวันที่ ๑๕ กันยายน – ๑๕ ธันวาคม ๒๕๖๒ มีนิทรรศการพิเศษ เรื่อง “จิ๋นซี ฮ่องเต้ : จักรพรรดิองค์แรกของแผ่นดินจีน กับกองทัพทหารดินเผา (Qin Shi Huang: The First Emperor of China and Terracotta Warriors)” จัดโดยกระทรวงวัฒนธรรม ณ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร

โดยมีโบราณวัตถุอายุกว่าสองพันห้าร้อยปี จำนวนรวม ๘๖ รายการ รวม ๑๓๓ ชิ้น แสดงเหตุการ์สำคัญทางประวัติศาสตร์ในแผ่นดินจีน ทั้งก่อนและหลังราชวงศ์ฉินนับตั้งแต่ภาพเขียน หุ่นทหาร อาวุธ เครื่องใช้ เครื่องประดับ และตุ๊กตาดินเผา ฯลฯ ซึ่ง ล้วนเป็นโบราณวัตถุที่องค์การยูเนสโกแห่งสหประชาชาติ ขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกทางวัมนธรรมเลอค่า อายุเก่าแก่กว่า ๒,๐๐๐ ปี ที่ขุดค้นพบ ณ นครฉางอานหรือที่รู้จักกันดีในปัจจุบันคือ เมืองซีอ่าน

เอ่ยคำว่า “ตุ๊กตาดินเผา” ฟังดูคล้ายเป็นเพียงของประดับตกแต่งบ้าน ที่หาดูได้ในทุกประเทศทั่วโลกไยต้องตื่นเต้นขนาดยกย่องเป็น “มรดกโลก” ?ก่อนอื่น เราจึงควรทำความรู้จักกับ “จักรพรรดิจิ๋นซี” ผู้มีพระบรมราชโองการให้จัดสร้างตุ๊กตาดินเผาเหล่านี้

“ฉินสื่อหวง” (จิ๋นซีฮ่องเต้) ปฐมบรมจักรพรรดิแห่งราชวงศ์ฉิน ผู้ปรีชาสามารถรวบรวมแคว้นต่างๆ ๗ แคว้น ที่ ไม่ขึ้นต่อกัน คือ แคว้นจ้าว ฉู่ ฉี หาน เว่ย เอี้ยน ฉิน ให้เป็นหนึ่งเดียวกันได้ ตั้งแต่ พ.ศ. ๓๒๒ หรือเมื่อ ๒,๒๔๐ ปีมาแล้ว จนกลายมาเป็นประเทศจีนอันยิ่งใหญ่ไพศาลและเป็นปึกแผ่นในวันนี้ คำว่า “จีน” จึงมาจากชื่อราชวงศ์ฉิน และแคว้นฉิน นั่นเอง

ทรงมีคุณูปการต่อประชาชนจีนอันเหลือคณานับ ทรงยกเลิกระบบทาส แบ่งเขตการปกครองประเทศออกเป็น ๓๖ เขต แทนการแบ่งแว่นแคว้นเช่นในอดีต จัดระบบการบริหารงานแผ่นดินเป็น ๑๒ กระทรวงกำหนดระบบชั่งตวงวัด การแลกเปลี่ยนเงินตรา การใช้ตัวอักษา เป็นมาตรฐานเดียวกันหมด ทำให้แผ่นดินจีนมีเอกภาพเด็ดขาดกับแผ่นดินเดียวได้อย่างน่าอัศจรรย์ใจ

แต่แน่นอนว่าการรวมแคว้นต่างๆ เข้าด้วยกัน มีความหมายเดียวกับการปราบปรามหรือทำลายล้างอำนาจกาัติรน์แคว้นอื่นๆ ยิ่งแคว้นไหนต่อต้าน หรือดื้อดึงมากๆ มีหลักฐานว่าจิ๋นซี กรีฑาทัพไปกำราบจนมีผู้คนล้มตายก่ายกองเป็นภูเขาอันชุ่มโชยไปด้วยเลือดและึวามเคียดแค้น จิ๋นซีจึงเป็นจักรพรรดิที่ถูกศัตรูส่งคนมาลอบสังหารมากที่สุด

จนกลายมาเป็นสมมุติฐานหนึ่งถึงเหตุผลของการมีพระบรมราชโองการให้จัดสร้างกองทัพทหารดินเผา เพื่อตามไปปกป้องอารักขาพระองค์ในภพหน้า หรือว่าเป็นการเตรียมตัวสำหรับพระชนม์ชีพหลังความตาย อันมีความหมายว่าพระองค์ปรารถนาจะเป็นอมตะทั้งในโลกนี้หรือโลกหน้า จนทำให้เกิดเรื่องเหลือเชื่่อจากจุดเริ่มต้นในปี ๒๕๑๗

เมื่อชาวนาสามพี่น้องหยาง เมืองหลินถง ห่างจากเมืองซีอ่านไปทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ ๓๐ กิโลเมตร พบเครื่องปั้นดินเผาลักษณะคล้ายเหยือก ในระหว่างการขุดบ่อน้ำที่ระดับ ๕ เมตร พวกเขาจึงลองขุดให้ลึกลงไปอีก จึงพบรูปปั้นดินเผาเป็นทหารสวมชุดเกราะ พร้อมคันธนูและลูกธนุทองเหลือง ด้้วยความหวั่นเกรในอำนาจลี้ลับ พวกเขาจึงพากันจุดธูปขอขมาต่อเทพยดาฟ้าดิน

ทว่าความหวั่นกรงของพวกเขากลับกลายเป็นคุณูปการใหญ่หลวงต่อสติปัญญาของมนุษยชาติ เมื่อทางการจีนตัดสินใจลงมือขุดค้นทางโบราณคดีอย่างเป็นระบบในปี ๒๕๑๙ โดยแบ่งออกเป็น ๓ หลุม ขุดค้นพบกินพื้นที่ถึง ๒๐ ตารางกิโลเมตร ทำให้พบสิ่งที่โลกต้องตะลัง คือ รูปปั้นดินเผาของทหารและม้ากว่า ๘,๐๐๐ ตัว รถและม้าอีก ๑๐๐ คัน ฝังอยู่ในหลุมลึก ๕ เมตร พิจารณาจากโครงสร้างแล้ว สันนิษฐานว่า เมื่อสร้างเสร็จแล้วก็ปิดทางเข้าออก เพื่อฝังทั้งนายช่างและแรงงานไว้ภยาใน

ที่สำคัญคือ รูปปั้นเหล่านี้มีขนาดเท่าคนจริง คือสูงราว ๑๗๐ – ๑๘๐ เซนติเมตร แต่มีหน้าตา เครื่องแต่งกาย กิริยาท่าทางไม่ซ้ำกันเลย โดยนักโบราณคดีได้จำแนก เป็น กลุ่มแม่ทัพ กลุ่มขุนนางฝ่ายบู๊และบุ๋น กลุ่มพลม้า พลธนู และพลตระเวน หุ่นทั้งหมดทำขึ้นจากดินเหลืองนำมาพิมพ์แบบแล้วเผาด้วยความร้อนถึง ๑,๐๐๐ องศาเซลเซียส ซึ่งจะเป็นอื่นใดไปไม่ได้ นอกจากกองทัพของจักรพรรดิจื๋นซีผู้ยิ่งใหญ่

ที่สำคัญแค่สุสานกองทัพ

บนเส้นทาง ที่จะพาเข้าชม นิทรรศการ จะพบสิ่งอัศจรรย์และน่าทึ่งอีกมากมาย นักท่องเที่ยวที่คิดจะเดินทางไปสัมผัสด้วยสายตาของตนเองที่เมืองซีอาน ประเทศจีน สามารถแวะเวียนมาศึกษาหาความรู้จากสถานที่แห่งนี้ได้ และในคราวนี้นับเป็นมรดกโลกชิ้นเยี่ยมชิ้นงานระดับโลกที่มีอะไรให้โลกต้องตื่นตะลึง ทึ่งกันแน่นอน

ที่สำคัญ แค่สุสานกองทหารยังอลังการปานนี้ แล้วพระราชสุสานของจอมจักรพรรดิจะยิ่งใหญ่ปานใด?

“หลี่ซานหยวน” หรือ “อุทยานแห่งภูเขาหลี่” บนเส้นทาง ซีอาน-หลินถง เป็นสถานที่ที่ “ซือหม่าเชียน” นักประวัติศาสตร์และอาลักษณ์แห่งราชวงศ์ฮั่น (พ.ศ. ๓๓๗-๗๖๓)บันทึกไว้ว่า คือพระราชสุสานที่จักรพรรดิจิ๋นซี กะเกณฑ์แรงงานและเชลยกว่า ๗ แสนคนสร้างลึกลงไปในดิน เพื่อประดิษฐานพระบรมโกศ
บนบัลลังก์ทอง ภายในสุสานสร้างเป็นพระราชวัง แวดล้อมทรัพย์ศฤงคารอันประเมินค่ามิได้ เพดานประดับอัญมณีคล้ายสุริยัน จันทรา และหมู่ดวงดารา มีแสงส่องสว่างจากเทียนไข ทำจากไขมันนางเงือก
ให้ลุกโชติช่วงชั่วกาลนาน ด้านล่างมีสารปรอทไหลเวียนเหมือนกระแสน้ำ และหากมีใครบุกเข้ารื้อค้นทำลาย ก็จะถูกธนูกลยิงทันที

บันทึกของ ซือหม่าเชียน ยังระบุว่า จอมจักรพรรดิทรงฝังร่างนางสนมกำนัลข้าราชบริพารไว้คอยรับใช้พระองค์ในภพหน้า แม้กระทั่งนายช่างสถาปนิกก็ไม่มีใครเล็ดลออดออกมาได้ ครั้นเสร็จการพระราชพิธีฝังพระบรมศพ ภายนอกก็ถูกปกคลุมด้วยเนินดิน มีหญ้าขึ้นคลุมคล้ายภูเขาลูกเตี้ยๆ คือหลี่ซาน ซึ่งรัฐบาลจีนยังไม่อนุญาตให้มีการขุดค้น จนกว่าจะมีเทคนิควิธีการอนุรักษ์ที่น่าพอใจ แต่ก็มีการสำรวจพบว่า พระราชสุสานนี้ มีรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส กว้าง ๓๔๕ เมตร ยาว ๓๕๐ เมตร ตัวพระราชวังภายในสุสานมี
ขนาดราว ๔๐ สนามบาสเกตบอล และเมื่อใช้เครื่องมือทางวิทยาศาสตร์ตรวจสอบก็พบว่าภายในมีสารปรอทจริง และยังมีปริมาณมากกว่าปกติถึง ๑๐๐ เท่า!

“หลี่ซานหยวน” อยู่ห่างจากสุสานทหารและม้าดินเผา ๑.๕ กิโลเมตร เฉพาะการขุดค้นเพียงส่วนเดียว ก็พบกองทหารและม้าดินเผากว่า ๘,๐๐๐ ตัว หากขุดค้นทั้งหมดย่อมเป็นงานระดับโลกที่มีอะไรให้โลกต้อง
ตื่นตะลึง กว่านี้แน่นอน