ในการสร้างสรรค์ดำรงเลือกวาดผลงานในตำนานคู่นี้ด้วยเทคนิคสีฝุ่นบนผ้าดิบแบบศิลปะไทยในอดีต แต่ที่ทันสมัยไม่ย้อนยุคคือมิติในภาพของดำรงไม่แบนเรียบเหมือนผลงานโบราณ จากผลลัพธ์ที่เห็นดำรงแม่นในหลักเปอร์สเปคทีฟขั้นเทพ ผลงานจึงดูมีมิติ ผลักระยะใกล้ไกลด้วยเส้นระนาบเส้นทะแยงอย่างเชี่ยวชาญ เชิญชวนให้ผู้ชมมองลึกเข้าไปในภาพได้อย่างสุดลูกหูลูกตา ไม่ต่างอะไรกับการมองผ่านหน้าต่างไปยังทิวทัศน์นั้นจริง ๆ
ขณะที่สีของภาพโดยรวมดูกลมกลืนกันเป็นเอิร์ธโทนทั้งหมด แต่เพื่อไม่ให้จืด ๆ เลี่ยน ๆ ดำรงจึงเลือกวาดผ้านุ่งสีขาวบ้าง น้ำตาลแดงบ้างสลับกันไปแขวนตากไว้กระจายตามจุดต่าง ๆ สลับไปมา ให้มีสีฉูดฉาดโดดเด้งขึ้นมา ช่วยดึงดูดสายตาไปยังรายละเอียดใหญ่เล็กที่ทั้งโชว์ทั้งซ่อนไว้ให้ดูกันจนสนุก
องค์ประกอบอีกอย่างที่น่าสนใจในหมู่บ้านชาวประมงของดำรงคือ เสาไม้ไผ่แนวตั้ง และแนวนอน ที่ดำรงใส่ไว้จนทั่วภาพ เสาเหล่านี้ในแง่ประโยชน์ใช้สอยคือมีไว้ตากแห ตากอวน แต่ในมุมมองทางศิลปะเสาไม้ไผ่ที่มีอยู่เกือบเต็มพื้นที่จนแทบจะเหมือนตั้งใจตีตาราง ช่วยให้ภาพแนวเรียลลิสต์สมจริงของดำรงนั้นฉับพลันกลับมีอารมณ์แบบคิวบิสม์เป็นช่องเหลี่ยม ๆ คม ๆ น่าสนใจขึ้นมาทันที
‘หมู่บ้านชาวประมง‘ พ.ศ. 2503
เทคนิคสีฝุ่นบนผ้าฝ้ายดิบ ขนาด 87 x 109 เซนติเมตร
เทคนิคสีฝุ่นบนผ้าฝ้ายดิบ ขนาด 91 x 118 เซนติเมตร
ผลงานทั้ง 2 ภาพนี้ยังประกอบไปด้วยซิกเนเจอร์อันเป็นที่จดจำของดำรงคือ การวาดบ้านเรือนในชนบทที่มีอุปกรณ์ทุกสิ่งอย่างในชีวิตประจำวัน รวมถึงร่องรอยกิจกรรมของผู้อยู่อาศัย เช่น เรือที่ถูกผูกโยง ปลาในตะกร้า ผ้าบนราวตาก แหที่แขวนไว้ แต่จะให้สแกนหาอย่างไรก็ไม่เห็นใครในภาพเลยซักกะคน ไม่มีแม้แต่เงา ซึ่งก็น่ามหัศจรรย์ที่ผู้ชมกลับไม่รู้สึกถึงความว้าเหว่วิเวกวังเวง แต่กลับสัมผัสได้ถึง ชีวิต จิตใจ ที่เปี่ยมไปด้วยความจริงใจ ความดีงาม ความบริสุทธิ์ในแบบไทย ซึ่งหากจะกล่าวว่าภาพวาดของดำรงเป็นแนวรูปธรรมที่สามารถสร้างอารมณ์แบบนามธรรมได้ก็ไม่น่าจะเกินเลย
แต่จะให้พรรณนาอย่างไรก็คงไม่ฟินเท่ากับการได้เห็นผลงานคุณภาพคับเฟรมชิ้นจริงอยู่ตรงหน้า ศาสตราจารย์ศิลป พีระศรี รวมถึงกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิท่านอื่น ๆ ล้วนโชคดีได้มีโอกาสนั้น จนถึงกับต้องมนต์ลงฉันทามติยกรางวัลที่ 1 รางวัลเดียวในปีให้กับภาพฝีมือดำรง และก็ไม่ใช่เรื่องน่าแปลกที่ภาพทั้ง 2 จะถูกจับจองในทันที โดยภาพ ‘บ้านชาวประมง’ มีข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ในกรมศิลปากรขอซื้อไป ในขณะที่ภาพ ‘หมู่บ้านชาวประมง’ ศาสตราจารย์ศิลปถึงกับยอมลงทุนควักเงินซื้อเก็บเอาไว้เอง เพราะกลัวว่าจะถูกฝรั่งซื้อไปแล้วในที่สุดผลงานระดับสมบัติชาติจะอันตรธานไปจากเมืองไทย ซึ่งหลักคิดนี้ภายหลังได้พัฒนาเป็นกฎระเบียบในการแสดงศิลปกรรมแห่งชาติยุคต่อ ๆ มาว่าผลงานที่ได้รับรางวัลเหรียญทอง และเหรียญเงินในงานจะต้องตกเป็นสมบัติของผู้จัดซึ่งก็คือ กรมศิลปากร และมหาวิทยาลัยศิลปากร เพื่อให้เกิดเป็นคอลเลคชั่นงานศิลปะสำหรับชาติที่พัฒนาแล้วสมควรจะมี
คำถามที่ค้างคาใจคือ พอมีภาพจากชุดหมู่บ้านชาวประมงอันเป็นที่กล่าวขานถึง 2 ภาพ แล้วภาพที่ได้รับรางวัลเหรียญทองในปี พ.ศ. 2503 คือภาพไหนกันล่ะ? จะได้รางวัลทั้งคู่ก็ไม่น่าใช่ เพราะเท่าที่ทราบยังไม่เคยมีครั้งไหนที่คณะกรรมการมอบรางวัลเดียวให้กับผลงาน 2 ชิ้น
ภาพในชุดหมู่บ้านชาวประมงทั้ง 2 ภาพนี้วาดพร้อม ๆ กัน ขนาดเท่า ๆ กัน ใช้วัสดุเดียวกัน โทนสีเหมือนกัน เคยแสดงอยู่คู่กัน มีอารมณ์ และองค์ประกอบคล้ายคลึงกันมาก ซึ่งสาธารณชนจะคุ้นตากับชิ้น ‘หมู่บ้านชาวประมง’ ที่เป็นสมบัติของศาสตราจารย์ศิลป พีระศรี มากกว่า เพราะตั้งแต่ซื้อมาท่านก็แขวนไว้ที่ห้องทำงานภายในมหาวิทยาลัยศิลปากรอยู่ตลอด ลูกศิษย์ลูกหาใครผ่านไปผ่านมาก็เห็นกันจนชิน อีกทั้งหลังจากศาสตราจารย์ศิลปถึงแก่กรรม เมื่อห้องของท่านถูกบูรณะเป็นพิพิธภัณฑ์ภาพหมู่บ้านชาวประมงก็ยังถูกแขวนไว้ที่เดิม เวลามีงานแสดงสำคัญทั้งใน และต่างประเทศผลงานชิ้นนี้ก็มักถูกยืมไปจัดแสดงร่วมด้วยอยู่เสมอ อีกทั้งยังถูกนำภาพไปตีพิมพ์ในหนังสือ ขึ้นปกนิตยสาร ผลิตเป็นโปสการ์ด สแตมป์ และอะไรต่อมิอะไรอีกมากมาย จนภาพนี้กลับกลายเป็นผลงานชิ้นที่มีชื่อเสียงมากที่สุดของดำรงไปโดยปริยาย
About the Author
