คุณสมบัติครบครัน แถมโด่งดังซะขนาดนี้ หรือว่าภาพ ‘หมู่บ้านชาวประมง’ ของศาสตราจารย์ศิลปจะเป็นชิ้นที่ได้รับรางวัลนะ? หลาย ๆท่านก็คงนึกไปเช่นนั้น จนทำให้หลังจากที่ดำรงถึงแก่กรรม มีทั้งนิทรรศการ หนังสือ และสื่อต่าง ๆ ฟันธงโชะเชะไปเลยว่าผลงานในห้องศาสตราจารย์ศิลปคือ ชิ้นที่มีรางวัลการันตี เราเองก็เห็นดีเห็นงามและเชื่ออย่างนั้นมาโดยตลอด จนวันดีคืนดีชักเริ่มเอ๊ะ เมื่อไปค้นเจอหลักฐานต่าง ๆ ที่ชี้นำไปยังภาพ ‘บ้านชาวประมง’ ที่วาดมาคู่กัน แต่เป็นชิ้นที่ไม่คุ้นตาสาธารณชนเพราะถูกเก็บไว้เป็นสมบัติส่วนบุคคล ไม่ได้ถูกจัดแสดงให้ใครได้เห็นมาเป็นเวลาช้านาน ซึ่งข้อมูลที่พบพอจะเรียบเรียงมาโดยสังเขปได้ดังนี้
– ข้อมูลบนเว็บไซต์พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สังกัดกรมศิลปากร ซึ่งปัจจุบันเป็นผู้ครอบครองภาพ ‘หมู่บ้านชาวประมง’ ของศาสตราจารย์ศิลป แสดงภาพชุดนี้ทั้ง 2 ภาพไว้บนหน้าเว็ปไซต์ และระบุว่าภาพที่ไม่ใช่ภาพของศาสตราจารย์ศิลป คือ ภาพที่ได้รับรางวัลเหรียญทองการแสดงศิลปกรรมแห่งชาติครั้งที่ 11
– มีหนังสือศิลปะเล่มสำคัญหลายเล่มอาทิเช่น ศิลปะรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 9 จัดพิมพ์เป็นที่ระลึกเนื่องในมหามงคลสมัยฉลองสิริราชสมบัติครบ 50 ปี และ 5 ทศวรรษ ศิลปกรรมแห่งชาติ 2492-2541 จัดพิมพ์โดย มหาวิทยาลัยศิลปากร ซึ่งออกเผยแพร่ตั้งแต่สมัยที่ดำรงยังมีชีวิตอยู่ ระบุว่าชิ้นที่ไม่ได้อยู่ในห้องศาสตราจารย์ศิลปเป็นชิ้นที่ได้รับรางวัล ส่วนชิ้นที่อยู่ในห้องศาสตราจารย์ศิลปไม่พบหนังสือเล่มใดระบุว่าได้รางวัล หากข้อมูลผิดดำรงน่าจะต้องแจ้งผู้จัดพิมพ์เพื่อให้แก้ไขแล้ว
– ในสูจิบัตรการแสดงงาน หรือบทความที่ดำรงเขียนเอง ไม่เคยชี้ชัดว่าผลงานชิ้นไหนจาก 2 ชิ้นคือชิ้นที่ได้รับรางวัล เวลาดำรงเล่าถึงก็มักจะเรียกรวม ๆ ว่าเป็นภาพจากชุดนี้ เช่นเมื่อ พ.ศ. 2543 ดำรงระบุไว้ในบทความ ‘งานซ่อมผลงานจิตรกรรม “หมู่บ้านชาวประมง” (จิตรกรรม พ.ศ. 2503 โดย ดำรง วงอุปราช)’ ว่า
‘ได้ส่งผลงานชุดนี้เข้าแสดงในการแสดงศิลปกรรมแห่งชาติ พ.ศ. 2503 ได้รับรางวัลเกียรตินิยมอันดับ 1 เหรียญทอง ได้รับการยกย่องจากท่านศาสตราจารย์ศิลป ท่านได้ขอซื้อผลงานชุดนี้ไป 1 ภาพ’
– เมื่อสอบถาม ศิลปินร่วมยุคของดำรงหลาย ๆ ท่านจำไม่ได้ เพราะเรื่องราวเกิดขึ้นมาเมื่อนานมากแล้ว อีกทั้งภาพในชุดหมู่บ้านชาวประมงทั้ง 2 ภาพนี้ยังดูคล้ายกันมาก แต่ พิชัย นิรันต์ ศิลปินอาวุโสผู้อยู่ในเหตุการณ์การแสดงศิลปกรรมแห่งชาติเมื่อ พ.ศ. 2503 ยังจำได้ดีว่าภาพที่ได้รับรางวัลเหรียญทองคือ ภาพ ‘บ้านชาวประมง’ ที่ไม่ใช่ของศาสตราจารย์ศิลป
– ดำรงเขียนเล่าไว้ในบทความตอนที่ท่านอาสาซ่อมภาพ ‘หมู่บ้านชาวประมง’ ในห้องศาสตราจารย์ศิลปเอาไว้ว่า ภาพนี้ซึ่งสภาพเดิมเป็นผ้าดิบที่ถูกขึงไว้บนเฟรม แต่เมื่อท่านเห็นผลงานชิ้นนี้อีกครั้ง ภาพก็ถูกอนุรักษ์โดยการรีดติดไว้บนกระดานไม้อัดเทียมแล้ว ซึ่งท่านเองก็ไม่ค่อยพอใจเท่าไหร่เพราะมีกรด และความชื้นจากเนื้อไม้แทรกออกมาบนภาพทำให้สีในภาพหมองลง และบางส่วนเปลี่ยนไปเป็นสีน้ำตาล หากสภาพผลงานเป็นอย่างที่ดำรงให้ข้อมูล นั่นหมายความว่าถ้าพลิกดูด้านหลัง ปัจจุบันเราจะไม่สามารถมองเห็นพื้นหลังผ้าดิบผืนเดิมได้ แต่จะเห็นด้านหลังกระดานไม้อัดที่นำมาปิดไว้แทน จึงทำให้ไม่รู้ว่าแต่เดิมมีข้อมูลอะไรเขียนเอาไว้ด้านหลังภาพหรือเปล่า ต่างกับภาพ ‘บ้านชาวประมง’ ซึ่งผ้าดิบและเฟรมยังอยู่ในสภาพดั้งเดิม ไม่ถูกดัดแปลงไปติดไว้บนกระดานไม้ จึงยังสามารถเห็นข้อความที่ถูกเขียนไว้ด้านหลังภาพว่า
‘This is the original painting by DAMRONG WONGUPARAJ UNIVERSITY OF FINE ARTS BANGKOK THAILAND’ และ ‘รางวัลที่หนึ่ง 1’
ด้วยข้อมูลที่พบแบบจะ ๆ คาตาเลยทำเอาเราคล้อยไปหาภาพ ‘บ้านชาวประมง’ ว่าน่าจะเป็นชิ้นที่ได้รับรางวัลเหรียญทอง แต่อย่างไรก็ดีที่เล่ามาทั้งหมดไม่ได้มีเจตนาใด ๆ ที่จะชี้นำว่า ชิ้นไหนดีกว่า ชิ้นไหนด้อยกว่า เพราะบอกตามตรงว่าภาพทั้งคู่นี้มีคุณสมบัติเกิน ๆ ล้น ๆ จนกินกันไม่ลงจริง ๆ ถ้าให้เราเป็นกรรมการตัดสินสงสัยคงต้องนั่งกุมขมับ ไมเกรนกินหัว เนื้อตัวสั่น ตัดสินใจไม่ถูก จนต้องได้โยนหัวก้อยเป็นแน่
ข้อความที่เขียนอยู่ด้านหลังภาพ ‘บ้านชาวประมง‘
About the Author
