คลองเก่าในบางกอก (ตอนจบ) ส.พลายน้อย

การขุดแต่งคลองมหานาคคงจะทำๆ หยุดๆ เพราะโปรดให้ปฏิสังขรณ์วัดสระเกศด้วย เมื่อสำเร็จเรียบร้อยแล้ว โปรดให้มีการฉลองวัดสระเกศในเดือน ๑๒ ปี พ.ศ. ๒๓๔๘ เป็นงานใหญ่มีการมหรสพถึง ๗ วัน มีต้นกัลปพฤกษ์ ทรงโปรยทานจุดดอกไม้ไฟทั้งบนบกและในน้ำ ที่สำคัญคือ ได้เริ่มงานตามพระราชดำริ โปรดให้พระบรมวงศานุวงศ์แต่งเรือประพาสร้องเพลงดอกสร้อยสักวา บรรเลงเครื่องดุริยดนตรีขึ้นเป็นแบบอย่าง

ในสมัยแรกทีเดียว เข้าใจว่าจะมีเพียงการเล่นดอกสร้อยสักวา ซึ่งเป็นการร้องโต้ตอบกันระหว่างหญิงกับชายที่นั่งอยู่ในเรือ ในเวลาเย็นสิ้นแสงแดดแล้ว ต่อมาคงจะเห็นว่าตอนกลางวันมีเวลาว่างอยู่ น่าจะมีการเล่นอย่างอื่นให้สนุกครึกครื้น จึงมีการแข่งเรือเพิ่มขึ้น ปรากฏในนิราศบรมบรรพตตอนหนึ่งว่า

“แต่ก่อนนั้นหน้าวิหารลงท่ามหานาค
น้ำก็มากเดือนสิบสองน้ำนองไหล
มีเรือแข่งเล่นกันสนั่นไป
คลองก็ใหญ่เวิ้งว้างสำอางตา”

รอบกรุงยังไม่มีบ้านเรือน มีแต่ศาลาหน้าวัดเหมือนอย่างวัดริมแม่น้ำทั่วๆ ไป ผู้ที่มาทำบุญทางเรือก็จอดเรือไว้หน้าวัด พวกแม่ค้าก็ขึ้นไปนั่งพักได้ สรุปว่าคลองรอบกรุงและคลองมหานาคเป็นคลองที่สนุกที่สุด ยิ่งในสมัยรัชกาลที่ ๔ โปรดให้สร้างพระเจดีย์ภูเขาทองต่อจากที่สร้างค้างไว้ในรัชกาลที่ ๓

ตามภาพถ่ายสมัยรัชกาลที่ ๕ วัดสระเกศด้านริมคลองผู้คนก็มาไหว้พระเจดีย์กันมาก ในนิราศบรมบรรพต แต่งเมื่อ พ.ศ. ๒๔๓๓ในรัชกาลที่ ๕ ก็กล่าวไว้เป็นหลักฐานตอนหนึ่งว่า

“เรื่องบุราณการเก่าภูเขาทอง ริมเขตคลองมหานาคฟากอารามแต่ก่อนเป็นที่สำราญการกุศล ประชุมชนชาวเราชาวสยามไม่ว่าไพร่ผู้ดีและชีพราหมณ์ มาประณามนอบน้อมจอมเจดีย์สัปปุรุษสุดศรัทธาก็มามาก ดูหลากหลากเหนือใต้ในกรุงศรีทั้งบกน้ำเฮฮาเสียงพาที ถึงการปีแล้วมาเด่นเป็นอัตรา”